28 czerwca, 1960

Życie Radomskie 1960 nr 153, Radomska Biblioteka Cyfrowa

Śladami tysiąclecia

W lipcu ubiegłego roku rozpoczęły się badania archeologiczne na radomskiej Piotrówce. Był to początek prac na ziemi radomskiej w poszukiwaniu śladów osadnictwa wczesnośredniowiecznego, które obejmują obecnie całą Kielecczyznę. Olbrzymi obszar międzyrzecza Wisły i Pilicy – ziemia archeologicznie jeszcze w pełni nie zbadana, wzbudza obecnie ogromne zainteresowanie naukowców, gdyż jest to terytorium pograniczne między historycznymi dzielnicami: Małopolską i Mazowszem.

Piotrówka nazwę swą zawdzięcza drewnianemu kościółkowi pod wezwaniem św. Piotra, który znajdował się na wzgórzu w XII wieku. Już w 1216 roku stracił on swe znaczenie na rzecz położonego blisko kościoła św. Wacława, a w roku 1222 nadany został Sieciechówskim benedyktynom. Dalsze dzieje Piotrówki i kościółka nie są dokładnie znane. Następne szczegółowe Informacje dotyczące wzgórza należą Już do czasów nowożytnych. W latach 1790 – 1812 Piotrówka stanowi cmentarz katolicki parafii staroradomskiej. W końcu XIX stulecia na starym grodzisku wybudowana została przez wojska rosyjskie duża prochownia.

Czasy nowożytne również wycisnęły swe piętno w postaci licznych stanowisk artylerii i rowów strzeleckich. Dodajmy do tego akcję zasypywania bagien ziemią z Piotrówki oraz regulację Mlecznej, by stwierdzić, że teren ten był zawsze intensywnie użytkowany, ulegał licznym przemieszczeniom 1 praca archeologów jest w tych warunkach niezwykle trudna.

Tym niemniej badania przeprowadzone w roku 1959 przyniosły bardzo ci materiały w postaci bogatego zestawu zabytków ruchomych i nieruchomych – w sumie ok. 500 pozycji. Część z nich, już w obecnym stadium opracowania można datować na czas od XV do XIII wieku a nawet na wiek XII.

Bardzo interesującym faktem jest znalezienie na Piotrówce dużej ilości przedmiotów wykonanych z rogu i kości. Są wśród nich trójpłytkowe grzebienie rogowe, szydła, rylce, igły, okładziny noży, oprawki drobnych narzędzi, piszczałki, hetki i wiele innych. Niektóre z nich są zdobione charakterystycznym ornamentem Oczkowym. Duże ilości znalezionych tu przedmiotów, surowca i półfabrykatów każą przypuszczać, iż w tym miejscu na Piotrówce znajdował się warsztat produkujący przedmioty z kości 1 rogu.

Wśród innych zabytków bogaty jest też zestaw prześlików o różnych formach. Jedne z nich dwustożkowe, wykonane są z ceramiki inne bardziej typowe, pierścieniowate zrobione zostały z łupku wołyńskiego. Wśród przedmiotów metalowych wy-I stępują gwoździe żelazne, kuto I oraz liczne noże o różnorodnych formach. Na ogół wszystkie wykonane są prymitywnie i źle zachowały się do naszych czasów. Do najcenniejszych znalezisk zaliczyć należy części ostróg żelaznych, z których jedna nosi jeszcze ślady srebrnych inkrustacji, a druga charakteryzuje się ozdobnym kuciem.

Stosunkowo najsłabiej były wśród znalezisk reprezentowane monety. Wśród zabytków numizmatycznych są monety srebrne w bardzo złym stanie 1 wymagają one odpowiednich zabiegów konserwatorskich, zanim będzie możliwe dokładne określenie ezasu Ich pochodzenia. Jedna z nich przypuszczalnie pochodzi z wieku XIV, druga – srebrny solidus nosi herb Gdańska 1 zatarty rok 13… Dwie Inne monety srebrne są zupełnie nieczytelne.

Niewątpliwie bardzo Interesującym zjawiskiem jest mały fragment srebrnej zawieszki, przypominającej formą podobne ruskie zawieszki z przełomu XII i XIII wieku. Z nielicznych przedmiotów brązowych znaleziono lany kabłączek skrobiowy, ukształtowany w pięcioramienną gwiazdę z wytłaczanym okuciem.

Najlepiej zachowanym zabytkiem, który odkryto, był zespół pieców kamiennoglinianych. Znaleziono dwa takie piece, z których jeden zbudowany został prawdopodobnie, gdy tamten nie nadawał się już do użytku. Znaczne ilości żużlu o dużej zawartości żelaza, szlaka ftp. wskazują wyraźnie, że znajdował się tu większy obiekt produkcyjny obróbki żelaza. Piece są prawdopodobnie fragmentem większej całości. Wstępne próby określenia pochodzenia tego zespołu w czasie wskazują na przełom XIV i XV wieku. Ponadto kampania archeologiczna dostarczyła ok. 600 pudel ułamków ceramiki i kości zwierzęcych, pobrano kilkaset próbek geologicznych i innych.

|Jednakże zasadniczy cel badań – ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego na Piotrów nie nie został dotąd osiągnięty.

Konieczne są dalsze praca, które prowadzone będą we wschodniej części Piotrów i w centrum wzgórza. Obok tego prowadzona będzie możliwie szczegółowa penetracja archeologiczna terenów położonych w pobliżu Piotrówki. w sąsiedztwie dawnego kodeinie dw. Wacława.

Badania te prowadzone będą w roku bieżącym oraz w następnych latach i być może, odsłonią ostatecznie tajemnice „zamkowego wzgórza”, które było sercem radomskiego grodu.

Na podstawie materiałów archeologicznych mgr. E i K. Kierzkowskich opracowała: I. Cz..